Verantwoordelijk zijn

wijs-je-een-vinger-naar-een-ander

 

Inleiding

 

In dit artikel neem ik je mee op een denkspoor waarop ik de afgelopen tijd heb gewandeld. Het denkspoor heeft te maken met verantwoordelijk zijn voor jezelf. Met ‘jezelf’ bedoel ik hier: je gevoel, je gedachtes en je gedrag.

Mijn stelling is dat ik altijd verantwoordelijk ben voor wat ik voel, denk en doe. Nooit is iemand anders dat, noch kan ik de verantwoordelijk leggen bij ‘de omstandigheden’.

De onderbouwing is heel simpel eigenlijk. Volgens mij is het namelijk zo dat niemand me dwingt te voelen wat ik voel. Dat doe ik zelf. Niemand dwingt me te denken wat ik denk. Dat doe ik zelf. Niemand dwingt me te doen wat ik doe. Dat doe ik zelf. Dat ‘dwingen’ bedoel ik ook heel letterlijk: ik word niet gedwongen. Mijn leven staat niet op het spel als ik me anders zou voelen, als ik anders zou denken of doen. Ik heb in theorie dus alle vrijheid in iedere situatie om te doen wat ik wil. Van buitenaf is er niets of niemand die mij die vrijheid ontneemt.

 

Een voorbeeld

 

Ik heb een zoon van net 2. Hij ontdekt de kracht van de ‘nee’. Hij doet soms uitermate weigerachtig en ongehoorzaam. Als ik dan boos word, ligt dat dan aan mijn zoon? Ik vind van niet. Immers, dwingt hij mij om boos te worden? Nee, dat kan ik met goed fatsoen niet beweren. Hij gedraagt zich op een bepaalde manier, maar hij dwingt mij niet boos te worden. Dan zou hij bijvoorbeeld een mes op m`n keel moeten zetten en zeggen: ‘nu boos worden! Anders snijd ik je keel door’. Dat zou dwingen zijn. Maar dat doet hij niet. Het enige dat hij doet is weigerachtig en ongehoorzaam zijn. Ik heb in deze situatie alle vrijheid om te reageren hoe ik wil. Boos worden is een optie. Geduld beoefenen een andere. Het met humor bekijken ook. Of het zien als een ontwikkelingsfase van mijn zoon waarin hij ontdekkingen doet en hem complimenteren met de grenzen die hij voelt en uitspreekt. Opties te over.

Maar vaak word ik gewoon boos, zonder die opties allemaal te overwegen. En ik vind het nog volstrekt logisch ook. ‘Terecht’ noem ik dat dan. Het ligt namelijk aan zijn gedrag dat ik boos word. Maar wat ik dan feitelijk doe is hem verantwoordelijk maken voor mijn reactie op hem. Alsof hij mij boos máákt. Terwijl: IK word boos, zonder enige dwang van buitenaf. Hij dwingt mij daar niet toe. Wie is hier nou verantwoordelijk? Hij is nota bene twee!

Ouders met jonge kinderen zullen mijn boze reactie misschien begrijpen en vergoeilijken. Weigerachtige peuters zijn ook bloedirritant soms. En toch, niemand dwingt me. Ik sta dus zelf aan het roer. Ik beschik over alle keuzes.

 

Verantwoordelijk zijn: de regel en de uitzonderingen

 

Goed, ik zeg dus: ik ben altijd verantwoordelijk voor wat ik voel, denk en doe. Nooit is iemand anders dat, noch kan ik de verantwoordelijkheid leggen bij ‘de omstandigheden’.

Hierop gelden een paar uitzonderingen:

  • Tenzij er sprake is van dwang.
  • Tenzij er sprake is van hulpmiddelen. Denk bijvoorbeeld aan een pilletje dat mijn emoties beïnvloedt, of druppeltjes of andere vormen van mind control zoals hypnose.

 

Tweede voorbeeld

 

Laten we deze regel eens loslaten op een volgend voorbeeld: onze kinderen hebben allebei jarenlang heel slecht geslapen. Als baby’tjes hielden ze ons weken achtereen uit de slaap. Ze werden wel 5 tot 10 keer per nacht huilend wakker, iedere nacht weer. Op een gegeven moment kreeg ik gevoelens van wanhoop en radeloosheid. Kan ik mijn kinderen daarvoor verantwoordelijk maken? Ik vind dus van niet. Het enige wat ze deden was: wakker worden en huilen. Hoe naar ook voor ons, welbeschouwd was dat het enige. Ze maakten geluid met hun lichaampje. Er was (slechts) een geluid van mijn baby. Dat kwam via mijn zintuigen bij me binnen. Vanaf dat moment kon ik ermee doen wat ik wilde, was het mijn aangelegenheid geworden. Ik, en alleen ik, ben daar verantwoordelijk voor. Mijn reactie op het huilen was dus helemaal van mij. Niets daarvan hoort bij de baby. Natuurlijk is de baby niet verantwoordelijk voor mijn reactie op zijn huilen. Hoe zou hij dat kúnnen zijn? Een baby! Alsof die er bewust op uit is mij wanhopig te laten voelen…

In dit voorbeeld zijn de uitzonderingen ook niet van toepassing. Er was namelijk geen sprake van dwang om me wanhopig en radeloos te voelen. Ik moest het niet van ze en mijn leven stond niet op het spel als ik me anders zou voelen. Evenmin hadden ze hulpmiddelen tot hun beschikking om wanhoop en radeloosheid in mijn lichaam op te wekken. Deze gevoelens werden mij niet op de een of andere wijze kunstmatig toegediend. Nee, die gevoelens waren het resultaat van een proces dat zich in mij voltrok.

Slapeloosheid is dan misschien een uiterlijke omstandigheid waarvan veel mensen zullen zeggen: logisch dat je je zo voelt. Akkoord. En misschien gebeurt er fysiologisch ook wel iets met je als je langdurig te weinig slaapt. Maar dan nog is het niet de baby die ervoor verantwoordelijk kan worden gehouden. Alle opties om er op te reageren staan tot mijn beschikking. Dat ik ze misschien niet zie, is van mij en niet van de baby. Maar het wanhopige gevoel ontstaat hoe dan ook in mij. Ik kan de verantwoordelijkheid voor mijn reactie op de situatie dus niet buiten me leggen, hoe graag ik het ook wil.

 

Hoe ik reageer is mijn aangelegenheid.

Hoe ik reageer is mijn aangelegenheid.

 

 

De regel nog een keer

 

Ik ben dus de enige die verantwoordelijk gehouden kan worden voor mijn gevoel, denken en doen. Nooit kan iemand anders dat zijn. Mijn voelen, denken en doen is het gevolg van een intern proces. Hoe verontschuldigend de uiterlijke omstandigheden soms misschien ook zijn. Behalve dus ingeval van dwang of gebruikmaking van hulpmiddelen. Maar hiervan is eigenlijk nooit sprake. Laat dat eens tot je doordringen. Ik vond het behoorlijk heftig.

 

De praktijk

 

Hoe logisch dit allemaal misschien ook moge klinken, als het dat al doet, meestal doen we in de praktijk alsof het wél zo is dat de ander of de omstandigheden verantwoordelijk te houden zijn voor hoe jij je voelt, hoe je denkt of doet. Maar wat we dan doen is de ander kwaliteiten toedichten waarover die niet bezit. Beetje raar en dom dus eigenlijk. Zonder dwang of hulpmiddelen heeft een ander feitelijk geen invloed op mijn innerlijke wereld.

Klein voorbeeld: een automobilist snijdt me af. Als ik vind dat het aan hem ligt dat ik in woede ontsteek dan zeg ik dus: hij máákt me boos. Hij doet dat. Niet ik. De waarheid is: ik word boos. Ik word er niet toe gedwongen en hij past geen hulpmiddelen toe. Als het al zo zou zijn dat hij me boos maakt, dan heb ik het laten gebeuren. Ik had alle keuzes om te reageren op de situatie. Als ik de verantwoordelijkheid voor mijn boosheid bij de automobilist leg gedraag ik me als een willoos slachtoffer. Alsof ik door hém geen andere opties had dan boos worden. Wat een macht ken ik die ander dan toe…

Als je er op gaat letten gaat het de hele dag zo door, in het groot en het klein. Maf eigenlijk, als je erbij stil staat. Ik neem maar heel erg weinig verantwoordelijkheid.

 

Hoe nu verder? Vragen te over!

 

Ik kan de ander, of de uiterlijke omstandigheden dus niet, nee: nooit, verantwoordelijk houden. Nooit. En het absolute hiervan vind ik nog erg moeilijk om mee om te gaan. Maar dat het zo ís, daar kan ik niet meer omheen. Er zijn misschien een paar uitzonderingen (dwang, hulpmiddelen) maar die zijn nog nooit aan de orde geweest en zullen het waarschijnlijk ook nooit zijn. Dus al die keren dat ik mijn voelen, denken en doen toeschreef aan de ander of de omstandigheden, sloeg het in feite nergens op.

Dat is nogal wat. Het roept ook veel vragen op. Want hoe komt het eigenlijk dat ik geen verantwoordelijkheid neem? Waarom schuif ik die af en maak ik zo die ander heel belangrijk? Waarom ervaar ik geen keuze en reageer ik zo volautomatisch? Heb ik eigenlijk wel iets te willen hierin? Hoe kan ik hier nu praktisch mee omgaan? Hoef ik me van een ander dan nooit meer iets aan te trekken? Wat betekent dit alles eigenlijk voor mij, en voor de mens als soort? Want ik ben ervan overtuigd dat ik niet alleen zo functioneer. Iedereen doet zo.

Vragen te over dus. En ik ga verder op zoek naar antwoorden. Als ik ze heb gevonden zal ik ze hier wel delen. Voorlopig geniet ik even van het bevrijdende inzicht dat een ander of ‘de situatie’ feitelijk geen invloed op me hebben. Onmogelijk. Tenzij er dus dwang is of sprake van geheime pilletjes of instrumenten. Maar daar is geen sprake van. Heerlijk inzicht! Ook al ben ik nog verre van bevrijd van het mechanisme om anderen verantwoordelijk te maken, het verschaft toch wel de nodige lucht.

Tot zover dus. Hopelijk kon je het volgen. O wacht, dat is helemaal niet aan mij… Want hoe jij deze blog verwerkt, dat doe je helemaal zelf! Ik heb alleen maar letters achter elkaar gezet, met hier en daar een spatie en een leesteken… Wat het bij jou oproept, daar heb ik geen invloed meer op ;-)…

 

Jouw keuze, jouw verantwoordelijkheid.

 

 

 

 

Advertenties

Over Lextells

Ik wil graag snappen. Snappen wat zich binnen en buiten mijzelf afspeelt. In die zin zou je me onderzoeker kunnen noemen. Ik ben op zoek naar de essentie van alles. Ik wil begrijpen hoe en waarom. En zo ga ik steeds dieper "down the rabbit hole....".
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Een reactie op Verantwoordelijk zijn

  1. pria ramnares zegt:

    Dank je Lex, net gelezen, en zoooo waar!!

    Groet, Norma

    Verzonden vanaf Samsung Mobile.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s