Kinderen op de crèche: wat we moeten weten

 

Dit artikel is tot stand gekomen samen met mijn vrouw Astrid.

Sir Richard Bowlby, zoon van Sir John Bowlby en gerenommeerd wetenschapper op het gebied van emotionele hechting is in Engeland initiatiefnemer van een nationaal debat over kinderopvang. Samen met maar liefst 110 in het Verenigd Koninkrijk werkzame wetenschappers, psychologen, artsen en andere deskundigen stelt hij nu hardop de vraag of kinderen onder de drie jaar wel door anderen grootgebracht zouden moeten worden dan mensen uit de directe en vertrouwde omgeving. Deze groep professionals is tot de conclusie gekomen dat kinderopvang tot 3 jaar schadelijk is voor de sociaal-emotionele ontwikkeling van een kind en luidt hierover de noodklok.Lees hierover een aanbevelenswaardig artikel via de link onder (1). In Nederland is het vooralsnog betrekkelijk stil rond dit thema. Wij vinden het hoog tijd dat deze vraag nu ook in Nederland wordt gesteld. De wetenschappelijke inzichten met betrekking tot de negatieve gevolgen van kinderopvang zijn de laatste jaren namelijk fors toegenomen, terwijl juist ook het gebruik van kinderopvang is gestegen.

 

Inleiding

Tegenwoordig is het heel gewoon om je kind vanaf drie maanden één of meerdere dagen op een crèche te laten verzorgen. Vader én moeder moeten snel weer aan het werk want er moet ‘brood op de plank’. Maar beseffen we wel wat we doen als we een kind naar de opvang sturen? Wat zijn de gevolgen voor het kind, ook op latere leeftijd? En daarmee voor de maatschappij als geheel en uiteindelijk voor onze wereld?

Om vast te kunnen stellen of we een kind zonder gevolgen naar de crèche kunnen sturen, zullen we goed moeten bekijken wat een kind écht nodig heeft en wat er met hem gebeurt als hij dat niet krijgt. In dit stuk zullen we daarom eerst hierop ingaan om vervolgens te beoordelen of kinderopvang in dit licht bevorderlijk is. Maar ook stellen we de vraag of het thuis verzorgen van het kind dan bij voorbaat zaligmakend is. De conclusies zullen u misschien verrassen maar we zullen besluiten met wat wij zien als de oplossing van de problemen met betrekking tot het geven wat kinderen werkelijk nodig hebben.

Behoeftes van een kind: een urgente en delicate kwestie.

De wetenschap wijst uit dat de behoeftes van kinderen urgent zijn, althans, in hun beleving. Kinderen hebben net als volwassenen niet alleen fysieke behoeftes zoals kleding, eten en onderdak. Ook immateriële zaken als bijvoorbeeld liefde, erkenning, geborgenheid, warmte, ruimte, begeleiding en structuur zijn voor kinderen van fundamenteel belang. Het grote verschil met een volwassene is echter dat het kind niet in zijn eigen behoeftes kan voorzien. Hij is hiervoor afhankelijk van zijn ouder of verzorger en heeft hierin geen keuzevrijheid. Hij kan niet even naar de buren met zijn probleem. Daarnaast is belangrijk dat een kind nog geen tijdsbesef heeft, zeker heel jonge kinderen niet. De situatie lijkt dus eeuwig te duren… Er bestaat voor een kind dus geen enkele relativering op het moment dat hij niet krijgt wat hij nodig heeft: een trauma is geboren.

Bij een trauma denken we over het algemeen aan mishandeling of ernstige verwaarlozing. We moeten de definitie van trauma in dit verband echter veel breder trekken dan dat. Als je bovenstaande informatie over het ontbreken van keuzevrijheid en tijdsbesef namelijk tot je laat doordringen dan is bijvoorbeeld honger hebben en niet gevoed worden, bang zijn en niet getroost worden, het koud hebben en geen dekentje over je heen krijgen, moe zijn en geen rust geboden krijgen etc. een verschrikkelijke realiteit!

Het kind zou dit letterlijk als levensbedreigend ervaren als hij het volledig tot zijn bewustzijn zou laten doordringen. Een kind gaat natuurlijk niet echt dood als hij een kwartiertje later de fles krijgt of niet getroost wordt, maar in zijn beleving is dit dus niet te relativeren.

(Het bewijs hiervoor is geleverd tijdens gruwelijke experimenten in WO II. Baby’s die lichamelijk goed werden verzorgd maar verder geen enkele liefdevolle behandeling kregen, stierven stuk voor stuk binnen het eerste levensjaar. Dit zijn natuurlijk excessen en in de werkelijkheid komt dit zelden voor maar het is veelzeggende informatie: een kind overleeft de waarheid dat hij stelselmatig zonder liefde moet leven niet.)

Psychische afweer

Om de jeugd te kunnen overleven moet een kind daarom het besef dat hij niet krijgt wat hij nodig heeft psychisch onderdrukken. Gelukkig is dit een aangeboren vaardigheid van ieder mens. Dit doen we met behulp van onze ‘psychische afweer’. Analoog aan ons eveneens aangeboren fysieke afweersysteem (dat fysieke bedreigingen uitschakelt), schakelt het psychisch afweersysteem psychische bedreigingen uit. De psychische bedreiging is letterlijk het besef dat je niet krijgt wat je nodig hebt (en dat je er niets aan kunt doen en dat dit nooit zal ophouden, de beleving van het kind dus). Dat besef, het trauma, verdringen we diep in ons onderbewustzijn. Die bewaarplek wordt vervolgens uitstekend verdedigd door de psychische afweer. De afweermechanismen zijn opgebouwd uit verschillende lagen waarvan de afweer Angst de basis is. Het kind verdraait d.m.v. de afweer al dan niet cognitief de waarheid om zo de realiteit te kunnen overleven.

Het goede en slechte nieuws

Tot zover het goede nieuws: dankzij onze afweer overleven we onze kindertijd. We kregen (lang) niet altijd wat we nodig hadden en toch zijn we er nog! Maar helaas is er ook slecht nieuws.

1) de psychische afweer scheidt het kind af van zijn authenticiteit, zijn kern. Een kind dat afweer opbouwt door blootstelling aan psychische bedreigingen, krijgt namelijk in meer of mindere mate te maken met o.a. angst(stoornissen), depressies, minderwaardigheidsgevoelens, perfectionisme, please-gedrag, piekeren, oververmoeidheid, hyperactiviteit, boosheid, woede, agressie, verslavingen en passiviteit. Deze problemen houden rechtstreeks verband met de werking van onze afweer en maken onze kindertijd er niet bepaald leuker op.

2) In de kindertijd heeft de afweer nog een functie maar vanaf de volwassenheid niet meer. We kunnen dan namelijk inmiddels (meestal) in al onze eigen behoeften voorzien, hebben een keuze en goed gevoel voor tijd. Behalve eten, onderdak en wat geld is geen enkele behoefte echt urgent. Helaas blijft de afweer na die tijd toch actief zonder dat we dit zelf goed en wel doorhebben. Dat zit als volgt: de amygdala, het hersenonderdeel dat reageert op gevaar, slaat alarm als deze via onze zintuigen iets detecteert dat gelijkenissen vertoont met het weggestopte trauma. We ‘denken’ zo dat we wederom in gevaar zijn en de afweer schiet ‘te hulp’. Zonder dat we er erg in hebben verkeren we zo heel regelmatig in een staat van afweer. Destructieve gevoelens als angst, depressie, boosheid, stress en verslavingen blijven zo ook na de kindertijd deel van ons leven met alle negatieve gevolgen van dien voor onszelf, onze omgeving en maatschappij.

Ieder mens heeft in meer of mindere mate last van afweer en het is niet gemakkelijk om er vanaf te komen. Het werkt meestal zeer subtiel en vaak identificeren we ons er zelfs mee: “Ik ben gewoon een perfectionist” of “Zoiets moet je me gewoon niet flikken, dan word ik pissig” of “Ik ben nou eenmaal een twijfelkont, dat zit in mijn karakter”. Gelukkig is er een uitweg. Daarover later meer.

Behoeftes, afweer en de crèche.

Door de psychische afweer lijkt het dat kinderen veel aankunnen. Fijn voor de ouders van nu die aan alle verwachtingen op het werk moeten voldoen. Zij kunnen hun kinderen rustig naar de crèche brengen en aan hun carrière blijven werken. Er is echter een addertje onder het gras: hoe langer en vaker een kind iets moet verdringen hoe krachtiger de psychische afweer moet worden en hoe groter de kans wordt dat een kind (en later als volwassene) last gaat krijgen van de genoemde problemen.

Het is dus van eminent belang zoveel mogelijk te proberen tegemoet te komen aan de natuurlijke behoeften van het kind. Een kind naar de opvang sturen is hiermee eigenlijk onverenigbaar. Het alleen al ervaren dat je vader en moeder jou achterlaten bij een persoon die in eerste instantie onbekend is, is een trauma dat verdrongen moet worden. Het komt immers niet tegemoet aan de behoefte aan veiligheid, zekerheid en geborgenheid.

Daarnaast is de situatie op een crèche zodanig dat onmogelijk aan alle behoeften van de baby of het kind kan worden voldaan. Ook al zijn de leidsters (die meestal heel hard hun best doen!) gevoelig voor de behoeftes van de kinderen, dan nog kunnen ze hier niet altijd gevolg aan geven. Dat is onmogelijk wanneer drie leidsters 12 baby’s (de minimale norm voor babygroepen in Nederland) een hele dag moet verzorgen. Er zijn dan gewoonweg niet genoeg handen! Overigens is ook al lang en breed aangetoond dat een baby die huilt onmiddellijk een verhoogd cortisol-gehalte heeft en dat deze verhoging schadelijke invloed heeft op de zich razendsnel ontwikkelende hersenen. Hoe langer het huilt, hoe groter de schade. Aangenomen mag worden dat thuis vaker snel op een huilende baby wordt gereageerd dan op de opvang.

Als je daarnaast kijkt naar de hechtingstheorieën (o.a.Bowlby) kun je veilig stellen dat jonge kinderen behoefte hebben aan één primaire en enkele secundaire hechtingsfiguren (bijv. opa en oma). Meer niet. Dit moeten uiteraard steeds dezelfde personen zijn en daar is in de kinderopvang geen gelegenheid toe door veelal wisselend personeel en parttime werkende leidsters.

Zelf heb ik (Astrid) tijdens mijn studie op een crèche gewerkt en ik weet uit ervaring dat de baby’s niet altijd de gelegenheid kunnen krijgen te eten, te slapen en te spelen op het moment dat zij daar behoefte aan hebben. Hoe hard er ook gewerkt wordt.

De opvang is voor de beleving van een kind dus vaak een heel bedreigende omgeving. Hij zal zijn afweer hard nodig hebben om daarmee om te gaan.

Socialer door de opvang?

Een veelgehoord opvatting over kinderopvang is dat het kind er socialer van zou worden. Helaas is dit een misvatting. Een kind is namelijk pas vanaf een jaar of 2,5 – 3 in staat om empathische vermogens te ontwikkelen. Pas vanaf die leeftijd kan er dus voor het eerst sprake zijn van bewust samen zijn of spelen; tot dan kúnnen ze er niet veel socialer van worden. Het is natuurlijk wel leuk om kinderen met elkaar in contact te laten komen en ze zijn zich natuurlijk wel bewust van elkaars aanwezigheid, ook vóór de leeftijd van 2,5. Maar het is zeker niet noodzakelijk het kind hiervoor naar de crèche te brengen; kinderen kunnen ook thuis gemakkelijk met elkaar in contact worden gebracht.

Als tegemoet wordt gekomen aan de werkelijke behoeften van een kind in iedere fase van zijn ontwikkeling zul je zien dat een kind vanzelf sociaal zal worden, met oog voor de behoeften van een ander en voor die van zichzelf. Dat is namelijk onze natuurlijk staat van zijn. Het is door onze psychische afweer dat we daar zo ver van af komen te staan.

Je kind zelf verzorgen anno 2011.

We gaan in dit artikel bewust uitsluitend in op het belang van het kind en niet op de overwegingen die ouders hebben om kinderen naar de opvang te sturen. Die zijn er natuurlijk ook. Het is in deze tijd niet gemakkelijk de keuze te maken je kinderen thuis te verzorgen, ook als je dat wél zou willen. Maar als ouders beter geïnformeerd zijn over de effecten van de crèche op het kind zal vaker worden gezocht naar andere oplossingen. Moeilijk? Ja. Mogelijk? Jazeker. Tijdens de zwangerschap van ons kind hebben wij menig uur samen op de bank doorgebracht. Met hoeveel salaris kunnen en willen we rondkomen en wat zijn we dan bereid op te geven aan extra’s en luxe? En hoe voelt het om onze carrières op een laag pitje te zetten? Moeilijke vragen maar de antwoorden kwamen vanzelf toen we ons de hamvraag bleven stellen: wat is er nou écht belangrijker dan het welzijn van ons kind?

Zelf aan de slag!

Oké, en dan besluit je dat je kind niet naar de opvang gaat en ben je thuis met je baby. Maar dan ben je er volgens ons nog niet. Het goed aanvoelen van wat een kind nodig heeft en daar vervolgens ook naar handelen is namelijk niet vanzelfsprekend voor de meesten van ons. We zijn allemaal grootgebracht door ouders die ons in meer of mindere mate niet konden geven wat we nodig hadden en dus hebben we allemaal afweer moeten opbouwen. Deze afweer verhindert ons op onze beurt ervan om onze kinderen te geven wat ze nodig hebben. Wat wij zelf niet kregen en hebben moeten onderdrukken blijkt in de praktijk per definitie een blinde vlek te zijn geworden. Zo hebben we te maken met een vicieuze cirkel waarin we generatie op generatie de pijn doorgeven. Als je dit als ouder wilt doorbreken is het noodzakelijk naar je eigen afweer te kijken en daar vervolgens mee aan de slag te gaan. Een zeer geschikt instrument naar onze ervaring hiervoor is PRI – Past Reality Integration. Meer info hierover aan het eind van dit artikel.

Zolang een ouder dus niet of nauwelijks zijn eigen bagage boven tafel heeft, zal thuis voor het kind zorgen dus ook niet lukken zonder het kind veel afweer te laten opbouwen. Een kind dat niet naar de crèche gaat maar thuis wordt verzorgd zal dus ook zeker niet in alle gevallen beter af zijn. Wel kunnen we vaststellen dat een kind op de crèche gemiddeld genomen vaker niet in zijn behoeftes zal worden voorzien dan thuis. Het is daarom van groot belang dat we dit als ouder en uiteindelijk ook als maatschappij onder ogen gaan zien. De ouder zal innerlijk werk moeten doen als deze zijn kinderen zoveel mogelijk wil begeleiden zonder blinde vlekken en vanuit een liefdevol hart. Daarnaast zien wij een rol voor de overheid om ondersteunende maatregelen te treffen op het gebied van bijvoorbeeld soepele arbeidsvoorwaarden, looncompensatie voor ouders die minder gaan werken om voor de kinderen te zorgen, wetgeving om de kwaliteit van kinderopvang te verhogen en het begeleiden en informeren van (aanstaande) ouders. Zie de noot onder (2) voor meer ideeën hierover.

Tot slot

Veel van wat wij schrijven baseren wij op het werk van Ingeborg Bosch, psychologe en schrijfster van enkele baanbrekende boeken over het door haar ontwikkelde instrument Past Reality Integration- PRI (3). In haar boeken verwijst ze naar talloze onderzoeken en bronnen die PRI tot een valide instrument maken. Wij hebben haar werk uitgebreid bestudeerd en na een traject bij een PRI-therapeut passen wij de principes toe in ons dagelijkse leven.

Kort gezegd is PRI een ‘way of life’, een bewustzijnsleer. Het helpt je bewust te worden van hoe en wanneer je verstrikt raakt in afweermechanismen en het geeft de tools die helpen bij het ontmantelen ervan. Je krijgt daardoor toegang tot de verdrongen realiteit en de bijbehorende oude pijn die jouw afweer nodig maakte. Door integratie van de oude realiteit in je bewustzijn wordt de afweer overbodig en beleef je het leven steeds meer in het hier en nu, vanuit je hart en in verbinding met jezelf en de ander.

  1. http://www.natuurlijkouderschap.org/te-vroege-kinderopvang-schaadt-voor-het-leven/comment-page-1/#comment-6142
  2. Hoofdstuk 7 van het boek “De onschuldige gevangene”, 2007, Ingeborg Bosch.
  3. www.pastrealityintegration.com

 

Advertenties

Over Lextells

Ik wil graag snappen. Snappen wat zich binnen en buiten mijzelf afspeelt. In die zin zou je me onderzoeker kunnen noemen. Ik ben op zoek naar de essentie van alles. Ik wil begrijpen hoe en waarom. En zo ga ik steeds dieper "down the rabbit hole....".
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

12 reacties op Kinderen op de crèche: wat we moeten weten

  1. Mho zegt:

    Dank voor dit goed onderbouwde stuk! Wat fijn dat het artikel dat ik wilde schrijven reeds bestaat!

  2. Arjan zegt:

    Onze kinderen vinden de creche echt heel leuk (3 dagen per week). Zielig is als een kind alleen met een van de ouders thuis zit…dat zitten ze al vaak genoeg. Maar kinderen hebben gewoon echt leuke vriendjes op de creche om mee te spelen en doen leuke dingen. De manier waarop eea gaat is misschien bepalend. Mensen die hun kind lang/vroeg/veel naar de creche doen zijn misschien mensen die uberhaupt anders met kinderen omgaan, zelf bv erg ambitieus zijn, etc. Dat lijkt mij vooral een oorzaak van probleem gedrag. Dit correleert dan wel met de mate van crechebezoek maar het causale verband ligt dan bij de instelling van de ouders en hun gedrag richting kind.

  3. Miranda zegt:

    Beste Lextell,
    Een goed artikel vind ik, ik dacht al dat ik de PRI-theorie er in herkende. Ik heb De Onschuldige Gevangene (en de eerder boeken van Ingeborg Bosch) ook gelezen en daarna een PRI-traject gevolgd, wat me veel heeft opgeleverd.
    Zelf ben ik jarenlang werkzaam geweest in de kinderopvang, vanuit een wens om iets te doen dat ik als werkelijk zinvol kon ervaren. Daar heb ik aan den lijve ervaren hoe hoog de werkdruk is, hoe groot het verloop onder de medewerkers, maar ook hoe weinig besef de medewerkers vaak hebben van wat een kind werkelijk nodig heeft. Baby’s die men laat liggen huilen, het kind afwimpelen met “Daar hoef je niet om te huilen” als het zich bezeerd heeft, en nog vele andere voorbeelden maken dat ik niemand aanraad om zijn of haar kindje naar een kinderopvang te brengen, zeker de eerste jaren niet.
    Helaas moeten sommige mensen wel, bv. alleenstaande ouders die moeten werken. Ik hoop dat Nederland snel het Scandinavisch model overneemt, waar ouders in ieder geval tot de eerste verjaardag van hun kind er zelf voltijd voor kunnen zorgen.
    Zelf ben ik nu zwanger van ons eerste kindje en heel blij dat ik niet per se hoef te werken.

    Groetjes, Miranda

  4. Daniel zegt:

    Ook weer een zeer goed artikel! Mijn complimenten.

    Een tip voor alleenstaande ouders:

    Veel geld verdienen(lees krijgen) en je kind bieden wat het nodig heeft gaan niet samen. Maak daarom een plan voor jezelf waarin je zowel je eigen behoeftes als die van je kind zoveel mogelijk kan nastreven. Neem genoegen met een simpel bestaan tot je kind naar school gaat, en ga dan opnieuw kijken wat je kansen zijn om meer geld te verdienen.

    Houdt dit plan voor jezelf, als de maatschappij er lucht van krijgt kun je te maken krijgen met allerlei ongewenste nadelen vanuit de maatschappij.

    Wees bereid om voor je kind al je overtuigingen te herzien, de meeste overtuigingen slaan echt de plank mis wanneer je eens goed de tijd neemt om deze te toetsen. Leven als soeverein mens in een maatschappij waarin dit niet wordt ondersteund, kan leiden tot momenten waarin het beter is de waarheid te verzwijgen, of gewoon domweg te liegen om je vrijheid te behouden.

    Groetjes Daniel

  5. Lente zegt:

    Dit vind ik een hele mooie aanvulling op dit goede en ware stuk.

    http://www.pateo.nl/alledaagsewreedheid.htm

  6. Anita de Ruiter zegt:

    Alsof toeval niet bestaat, lees ik dit stukje.
    Ik ben peuterjuf en met 20 jaar ervaring een oude rot in het vak. Begonnen als vrijwilligster omdat ik mijn kind niet aan anderen wilde toevertrouwen.
    Vandaag heb ik te horen gekregen dat ondanks mijn vaardigheden en ervaringen geen contract verlenging krijg omdat wij geharmoniseerd zijn met de kinderopvang. Deze zitten in zwaar weer, dus dreigt ontslag voor de medewerksters. Liever een goedkope arbeidskracht op de plaats van iemand met ervaring en hart voor de kinderen. Liever iemand die knakt onder de wil van het geld, dan iemand die er voor kiest het welzijn voorop te stellen.
    Ik onderschrijf het bovenstaande dat kinderopvang voor kinderen van welke leeftijd dan ook nooit te verkiezen is boven een gezonde thuissituatie.
    Echter in de huidige maatschappij is het onontbeerlijk dat kinderen leren samen spelen, dat in aanraking komen met anderen van wezenlijk belang is voor de ontwikkeling van een kind. Echter ook het peuterspeelzaal gaat niet meer uit van het belang van het kind. Zelfs kinderen van twee jaar dienen vandaag de dag getoetst te worden om te worden beoordeeld naar de maatstaven van de huidige maatschappij.
    Ik hoef niemand het beeld van de maatschappij van vandaag de dag te schetsen.
    Hoe egocentrisch is de mens vandaag de dag, hoe is de IK belangrijker geworden dan het WIJ gevoel. Vanaf het moment dat een mens wordt geboren hangt er een prijskaartje aan.
    Ik weiger kinderen om te vormen tot zombies. Ik kies voor de soevereine mens met respect voor de ziel.
    Maar blijkbaar weten zij die ervoor geleerd hebben beter wat een mensenleven waard is dan een mens die weet wat het leven waard is.

    • Rob de Visser zegt:

      Helemaal OK! Blijf bij jezelf ook al kost het je je baan. Je kunt altijd zelf je talenten benutten op een andere manier, die beter bij je past. Het gaat niet om theoretische kennis, maar om praktische wijsheid, zeker als het om kinderen gaat. We hebben gelukkig altijd nog de mogelijkheid zelf en/of met andere gelijkgestemden iets nieuws op te zetten.

  7. Cory de Kool zegt:

    Ik ben wel benieuwd naar wat jij als oplossing voor dit probleem ziet.

  8. Lextells zegt:

    Een lezer van deze blog attendeerde me op het volgende artikel. Zeer lezenswaardig, wat mij betreft: http://www.natuurlijkouderschap.org/te-vroege-kinderopvang-schaadt-voor-het-leven/comment-page-1/#comment-6142

  9. Keesjan Kleef zegt:

    Interessante analyse. Vooral ook leuk om te zien dat het niet vanuit een religieuze benadering wordt neergezet, maar dat hier het belang van het kind wordt benoemd.

    Overigens verwijs ik je graag naar een recent verschenen boekje genaamd: de 5 kindconclusies van Lisette Schuitemaker. Dit behandeld ook de invloed van trauma’s van een jong kind of baby met de gedragingen van nu.

  10. Lextells zegt:

    Ik zie dat ik per ongeluk mijn eigen post ge-liked heb. Het is duidelijk dat ik de ins en outs van wordpress nog beter moet doorgronden. Want dit was niet de bedoeling. In een recente discussie op een forum heb ik gelezen dat wordpress aan een functionaliteit werkt om posts ook weer te kunnen un-liken.

  11. Boeiend stukje. Vanuit mijn werk als advocaat in echtscheidingen, kom ik veel in aanraking met ontwikkelingsstoornissen bij kinderen, het effect van scheidingen op kinderen en kom je uiteraard ook weer uit op de hechtingsontwikkeling van kinderen. Een mooi boek dat op wetenschappelijke basis beschrijft hoe de ontwikkeling van het brein bij een baby plaatsvindt en wat het effect is van (a)sociaal gedrag op deze ontwikkeling, is “Waarom liefde zo belangrijk is” van Sue Gerhardt.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s